Bạo lực học đường là gì? Thực trạng, nguyên nhân và hậu quả

Bạo lực học đường là vấn đề đáng lo ngại, có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức từ đánh đập, đe dọa đến xúc phạm, cô lập và công kích trên mạng. Không chỉ làm tổn thương thể chất, những hành vi này còn ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý, kết quả học tập và quá trình phát triển của học sinh.

Bạo lực học đường là gì?

Bạo lực học đường là những hành vi cố ý gây tổn hại về thể chất, tinh thần, danh dự, nhân phẩm hoặc sự an toàn của học sinh trong môi trường giáo dục. Theo Nghị định 80/2017/NĐ-CP, các hành vi này có thể bao gồm hành hạ, ngược đãi, đánh đập, xâm hại thân thể, lăng mạ, xúc phạm, cô lập hoặc xua đuổi người học. Như vậy, bạo lực học đường không chỉ giới hạn ở việc sử dụng vũ lực mà còn bao hàm những tổn thương khó quan sát bằng mắt thường.

Ở phạm vi rộng hơn, UNESCO xác định bạo lực trong trường học có thể tồn tại dưới nhiều hình thức như bạo lực thể chất, bạo lực tâm lý, bạo lực tình dục, bắt nạt và bắt nạt trực tuyến. Hành vi có thể xảy ra trong lớp học, khuôn viên trường, khu vực xung quanh trường, trên đường đi học hoặc trong các môi trường số có liên quan đến học sinh. Người thực hiện không chỉ là học sinh với nhau mà trong một số trường hợp còn có thể liên quan đến người lớn hoặc các mối quan hệ khác trong môi trường giáo dục.

Cần phân biệt bạo lực học đường, đặc biệt là hành vi bắt nạt, với những xích mích hoặc tranh cãi thông thường giữa học sinh. Một hành vi thường được xem là bắt nạt khi có ba yếu tố nổi bật: người thực hiện cố ý gây tổn thương, hành vi lặp lại hoặc có khả năng tiếp diễn và giữa hai bên tồn tại sự chênh lệch quyền lực thực tế hoặc do người trong cuộc cảm nhận, chẳng hạn về thể lực, số đông, địa vị hoặc mức độ nổi tiếng. Khi hai học sinh có vị thế tương đương chỉ tranh luận hay xảy ra bất đồng nhất thời, sự việc chưa nhất thiết là bắt nạt; tuy nhiên, một lần hành hung, đe dọa hoặc xâm hại nghiêm trọng vẫn có thể được xác định là bạo lực học đường và cần được xử lý kịp thời.

Các hình thức bạo lực học đường

Bạo lực học đường không chỉ biểu hiện qua việc đánh nhau mà còn có thể diễn ra bằng lời nói, hành vi cô lập, quấy rối hoặc công kích trên môi trường số. Việc nhận biết từng hình thức giúp học sinh, phụ huynh và giáo viên phát hiện sự việc sớm, từ đó có biện pháp hỗ trợ phù hợp.

1. Bạo lực thể chất

Bạo lực thể chất là việc sử dụng sức mạnh hoặc hành động trực tiếp để làm người khác bị đau, bị thương hoặc cảm thấy mất an toàn. Hình thức này có thể bao gồm đánh, đá, đấm, đẩy ngã, kéo tóc, bóp cổ, ném đồ vật, chặn đường hoặc cố tình nhốt người khác trong một không gian kín. Đây thường là dạng bạo lực dễ nhận thấy nhất vì có thể để lại vết bầm, trầy xước hoặc những thương tích nghiêm trọng hơn.

Bạo lực thể chất cũng có thể biểu hiện qua việc giật, giấu hoặc phá hỏng sách vở, quần áo và đồ dùng cá nhân nhằm đe dọa hay làm nhục nạn nhân. Một số học sinh không phản kháng hoặc không kể lại sự việc vì sợ bị trả đũa, bị cho là yếu đuối hoặc khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Vì vậy, những dấu hiệu như thường xuyên có vết thương không rõ nguyên nhân, mất đồ dùng hoặc né tránh một số khu vực trong trường cần được người lớn chú ý.

2. Bạo lực tinh thần, lời nói

Bạo lực tinh thần và lời nói là những hành vi gây tổn thương đến cảm xúc, danh dự, lòng tự trọng hoặc các mối quan hệ xã hội của người học. Biểu hiện thường gặp gồm chửi mắng, đặt biệt danh ác ý, chế giễu ngoại hình, hoàn cảnh gia đình, năng lực học tập, giọng nói hoặc những đặc điểm riêng của một người. Các lời đe dọa, bịa đặt thông tin, tung tin đồn và cố tình làm người khác xấu hổ trước tập thể cũng thuộc nhóm này.

Bên cạnh công kích bằng lời nói, bạo lực tinh thần còn có thể diễn ra thông qua việc cô lập và tẩy chay. Người bị nhắm đến có thể bị loại khỏi nhóm bạn, không được tham gia hoạt động chung, bị phớt lờ có chủ ý hoặc bị lôi kéo người khác cùng xa lánh. Hình thức này ít để lại dấu vết bên ngoài nhưng có thể khiến học sinh cảm thấy cô đơn, bất an, mất tự tin và không còn muốn đến trường.

Không phải mọi lời trêu đùa đều là bạo lực, nhưng ranh giới sẽ bị vượt qua khi lời nói khiến người nghe tổn thương, sợ hãi hoặc đã yêu cầu dừng lại mà hành vi vẫn tiếp tục. Câu nói được xem là “đùa vui” với người này có thể trở thành sự xúc phạm nghiêm trọng đối với người khác. Do đó, cần đánh giá hành vi dựa trên hoàn cảnh, mục đích, mức độ lặp lại và tác động thực tế đối với người bị nhắm đến.

3. Bạo lực mạng

Bạo lực mạng, hay bắt nạt trực tuyến, là việc sử dụng thiết bị và nền tảng số để xúc phạm, đe dọa, bôi nhọ, làm nhục hoặc cô lập người khác. Hành vi có thể xảy ra qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, diễn đàn, email, phòng trò chuyện hoặc trò chơi trực tuyến. Những ví dụ phổ biến gồm đăng bình luận ác ý, gửi tin nhắn đe dọa, lập nhóm nói xấu, mạo danh tài khoản hoặc phát tán hình ảnh và thông tin riêng tư khi chưa được đồng ý.

So với các hình thức xảy ra trực tiếp, bạo lực mạng có thể tiếp diễn ngoài giờ học và lan truyền đến nhiều người trong thời gian ngắn. Nội dung gây tổn thương cũng có thể bị sao chép, chia sẻ hoặc lưu lại, khiến nạn nhân khó thoát khỏi cảm giác bị theo dõi và công kích. Người thực hiện đôi khi sử dụng tài khoản ẩn danh, tài khoản giả hoặc lôi kéo nhiều người cùng tham gia, làm gia tăng sự chênh lệch về số lượng và sức ép tâm lý.

Một số dấu hiệu đáng chú ý là học sinh trở nên căng thẳng sau khi xem điện thoại, đột ngột ngừng sử dụng mạng xã hội, xóa tài khoản hoặc né tránh nhắc đến các nhóm trò chuyện. Trẻ cũng có thể mất ngủ, sợ đến trường hoặc lo lắng mỗi khi nhận được thông báo mới. Khi phát hiện bạo lực mạng, việc lưu lại tin nhắn, hình ảnh và đường dẫn liên quan có thể giúp quá trình xác minh, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân thuận lợi hơn.

4. Bạo lực tình dục, quấy rối

Bạo lực tình dục và quấy rối trong môi trường học đường bao gồm những lời nói, cử chỉ hoặc hành động mang tính tình dục diễn ra khi người tiếp nhận không mong muốn hoặc không đồng thuận. Hình thức này có thể biểu hiện qua việc bình phẩm cơ thể, kể chuyện hoặc đưa ra lời trêu ghẹo nhạy cảm, gửi nội dung không phù hợp, nhìn chằm chằm khiến người khác khó chịu hoặc cố tình đụng chạm. Những hành vi ép buộc, đe dọa hoặc lợi dụng sự chênh lệch về tuổi tác, vị thế và sức mạnh để thực hiện hành động tình dục đều đặc biệt nghiêm trọng.

Quấy rối tình dục cũng có thể diễn ra trên môi trường mạng, chẳng hạn ép người khác cung cấp hình ảnh riêng tư, phát tán nội dung nhạy cảm, bình luận mang tính tình dục hoặc lan truyền tin đồn về đời sống cá nhân. Nạn nhân có thể thuộc bất kỳ giới tính nào và thường cảm thấy xấu hổ, sợ bị trách móc hoặc lo ngại không được tin tưởng. Điều này khiến nhiều trường hợp không được chia sẻ và phát hiện kịp thời.

Cần tôn trọng cảm giác không thoải mái và quyền từ chối của mỗi người, thay vì xem các lời trêu ghẹo hoặc hành động đụng chạm là chuyện đùa. Khi học sinh cho biết mình bị quấy rối, người lớn cần lắng nghe bình tĩnh, tránh phán xét, bảo vệ sự riêng tư và nhanh chóng đưa trẻ ra khỏi tình huống không an toàn. Với những trường hợp có dấu hiệu xâm hại, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ người có chuyên môn là cần thiết để bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ.

Thực trạng bạo lực học đường hiện nay

Bạo lực học đường vẫn là vấn đề đáng lo ngại tại nhiều quốc gia, dù nhận thức của nhà trường, gia đình và xã hội đã có những chuyển biến tích cực. Đáng chú ý, các hành vi gây tổn thương không còn giới hạn trong lớp học mà đang mở rộng sang mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin và nhiều nền tảng trực tuyến khác.

Trên phạm vi toàn cầu, UNESCO ước tính cứ ba học sinh thì có khoảng một em từng bị bắt nạt tại trường trong vòng một tháng. Đây là số liệu tổng hợp quốc tế được UNESCO tiếp tục sử dụng để phản ánh mức độ phổ biến của bạo lực và bắt nạt học đường, không phải kết quả của một cuộc khảo sát riêng trong năm 2026.

Dữ liệu toàn quốc gần đây được công bố tại Việt Nam chưa nhiều. Khảo sát Sức khỏe Toàn cầu năm 2019, thực hiện với gần 8.000 học sinh tại 81 trường thuộc 20 tỉnh, thành phố, ghi nhận 6,2% học sinh từng bị bắt nạt, giảm so với 22,7% vào năm 2013. Một nghiên cứu công bố năm 2025 dựa trên dữ liệu hộ gia đình năm 2021 đưa ra tỷ lệ thấp hơn, nhưng không thể so sánh trực tiếp do khác biệt về độ tuổi, định nghĩa, phương pháp và thời gian khảo sát.

Hiện nay, bạo lực học đường đồng thời có xu hướng mở rộng lên không gian mạng. Khảo sát năm 2021–2022 tại 44 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc châu Âu, Trung Á và Canada cho thấy 15% thanh thiếu niên từng bị bắt nạt trực tuyến; tỷ lệ này tăng từ 12% lên 15% ở nam và từ 13% lên 16% ở nữ so với năm 2018. Bắt nạt trực tuyến có thể vượt ra ngoài phạm vi trường học, khiến học sinh bị ảnh hưởng tiếp tục chịu áp lực ngay cả khi đã trở về nhà.

Nguyên nhân dẫn đến bạo lực học đường

Bạo lực học đường thường không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của nhiều yếu tố cá nhân, gia đình, nhà trường và môi trường xã hội tác động đồng thời. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp người lớn lựa chọn cách phòng ngừa và can thiệp phù hợp, thay vì chỉ tập trung trách phạt người thực hiện hành vi.

• Đặc điểm tâm lý lứa tuổi: Trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển mạnh về cảm xúc, nhu cầu thể hiện bản thân và mong muốn được công nhận. Khi chưa đủ chín chắn, các em có thể phản ứng bốc đồng trước lời trêu chọc, mâu thuẫn hoặc cảm giác bị coi thường.
• Thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc: Một số học sinh chưa biết cách nhận diện và điều chỉnh sự tức giận, thất vọng hoặc ghen tị. Thay vì trao đổi hoặc tìm sự hỗ trợ, các em có thể lựa chọn đe dọa, xúc phạm hay sử dụng vũ lực.
• Thiếu kỹ năng giải quyết mâu thuẫn: Những bất đồng nhỏ có thể trở nên nghiêm trọng khi học sinh không biết lắng nghe, thương lượng và tôn trọng ranh giới của người khác. Việc cố gắng giải quyết vấn đề bằng sức mạnh hoặc lôi kéo bạn bè dễ khiến xung đột leo thang.
• Nhu cầu khẳng định vị thế: Một số học sinh bắt nạt người khác để thể hiện quyền lực, gây chú ý hoặc nâng cao vị trí trong nhóm bạn. Hành vi này có thể tiếp tục khi người thực hiện nhận được sự cổ vũ, nể sợ hoặc im lặng từ những người xung quanh.
• Ảnh hưởng từ cách nuôi dạy trong gia đình: Việc thường xuyên quát mắng, trừng phạt nặng nề, kiểm soát quá mức hoặc thiếu giới hạn rõ ràng đều có thể ảnh hưởng đến cách trẻ ứng xử. Trẻ có thể học rằng gây sức ép hoặc sử dụng bạo lực là phương thức để đạt được điều mình muốn.
• Chứng kiến hoặc trải qua bạo lực gia đình: Khi thường xuyên tiếp xúc với hành vi đánh đập, xúc phạm hay đe dọa, trẻ có nguy cơ xem đó là cách giao tiếp bình thường. Một số em tái hiện hành vi đã quan sát được, trong khi số khác trở nên dễ tổn thương và có nguy cơ bị bắt nạt.
• Thiếu sự quan tâm và kết nối: Cha mẹ ít trò chuyện, không nhận thấy những thay đổi của con hoặc thường xuyên phủ nhận cảm xúc của trẻ có thể khiến vấn đề bị che giấu. Khi thiếu chỗ dựa an toàn, học sinh khó tìm kiếm sự giúp đỡ lúc mâu thuẫn mới xuất hiện.
• Môi trường học đường thiếu an toàn: Quy tắc ứng xử không rõ ràng, việc giám sát còn hạn chế hoặc phản ứng chậm trước các dấu hiệu bắt nạt có thể tạo điều kiện để hành vi tiếp diễn. Nếu học sinh cho rằng việc báo cáo không mang lại kết quả, các em dễ im lặng hoặc tự giải quyết bằng bạo lực.
• Áp lực học tập và thành tích: Khối lượng học tập, kỳ vọng cao và sự so sánh liên tục có thể khiến học sinh căng thẳng, tự ti hoặc dễ cáu gắt. Khi không được hỗ trợ đúng cách, áp lực này có thể làm gia tăng xung đột trong các mối quan hệ.
• Mâu thuẫn và ảnh hưởng từ nhóm bạn: Tâm lý muốn hòa nhập khiến học sinh có thể làm theo hành vi tiêu cực của bạn bè, ngay cả khi biết điều đó không đúng. Trong nhiều vụ việc, người đứng xem, quay video hoặc cổ vũ cũng góp phần làm hành vi trở nên nghiêm trọng hơn.
• Tác động của mạng xã hội: Mạng xã hội có thể khiến mâu thuẫn giữa học sinh lan rộng và kéo dài hơn thông qua bình luận công kích, tin đồn, hình ảnh hoặc video bị chia sẻ. Tính ẩn danh, khả năng lan truyền nhanh và sự tham gia của nhiều người cũng dễ làm mức độ tổn thương trở nên nghiêm trọng.
• Ảnh hưởng từ nội dung tiêu cực: Việc thường xuyên tiếp xúc với nội dung cổ súy bạo lực, làm nhục hoặc xem hành vi bắt nạt như trò giải trí có thể ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận và xử lý mâu thuẫn. Tuy nhiên, đây thường chỉ là yếu tố góp phần, đặc biệt khi trẻ thiếu sự định hướng, giám sát và kỹ năng chọn lọc nội dung.
• Định kiến và sự khác biệt: Học sinh có thể bị nhắm đến vì ngoại hình, hoàn cảnh kinh tế, kết quả học tập, giới tính, khuyết tật hoặc những đặc điểm khác biệt. Khi các định kiến không được nhận diện và điều chỉnh, chúng dễ trở thành lý do để chế giễu, cô lập hoặc tấn công.
• Hiệu ứng đám đông và sự thờ ơ: Một hành vi có thể bị đẩy đi xa hơn khi nhiều người cùng hùa theo, cổ vũ hoặc chia sẻ nội dung lên mạng. Ngay cả sự im lặng của người bệnh kiến cũng có thể khiến người thực hiện tin rằng hành vi của mình được chấp nhận.

Dấu hiệu nhận biết bạo lực học đường

Trẻ bị bạo lực hoặc có hành vi gây tổn thương người khác không phải lúc nào cũng chủ động chia sẻ với cha mẹ, giáo viên. Vì vậy, người lớn cần chú ý đến những thay đổi kéo dài hoặc xuất hiện đột ngột trong cảm xúc, hành vi, việc học và các mối quan hệ của trẻ, thay vì kết luận chỉ từ một biểu hiện riêng lẻ.

Dấu hiệu trẻ là nạn nhân của bạo lực học đường

Trẻ bị bạo lực thường có xu hướng che giấu sự việc vì sợ hãi, xấu hổ hoặc lo bị trả đũa. Một số thay đổi bất thường trong sinh hoạt, cảm xúc và việc học có thể là tín hiệu phụ huynh, giáo viên cần lưu ý.

• Sợ hoặc không muốn đến trường: Trẻ thường xuyên xin nghỉ học, tìm lý do đi học muộn, né tránh một số tiết học, hoạt động hoặc khu vực trong trường.
• Có thương tích không rõ nguyên nhân: Trên cơ thể xuất hiện vết bầm, trầy xước hoặc quần áo bị rách nhưng trẻ giải thích không rõ ràng, né tránh khi được hỏi.
• Đồ dùng thường xuyên bị mất hoặc hư hỏng: Sách vở, tiền, điện thoại và vật dụng cá nhân có thể bị lấy, giấu hoặc phá hỏng. Trẻ cũng có thể liên tục xin thêm tiền mà không nói rõ lý do.
• Thay đổi cảm xúc và tính cách: Trẻ trở nên buồn bã, lo lắng, dễ cáu gắt, thu mình hoặc mất tự tin hơn trước. Một số em ít trò chuyện với gia đình và tỏ ra căng thẳng khi nhắc đến trường học hoặc bạn bè.
• Thu hẹp các mối quan hệ: Trẻ đột ngột mất bạn, không còn được mời tham gia hoạt động chung, thường ở một mình hoặc né tránh giao tiếp với một nhóm học sinh nhất định.
• Kết quả học tập giảm sút: Khả năng tập trung, mức độ tham gia bài học và thành tích có thể suy giảm do trẻ luôn cảm thấy bất an hoặc lo sợ.
• Thay đổi giấc ngủ và sức khỏe: Trẻ có thể mất ngủ, gặp ác mộng, chán ăn hoặc thường xuyên đau đầu, đau bụng trước giờ đến trường dù chưa xác định được nguyên nhân thể chất rõ ràng.
• Có biểu hiện bất thường khi sử dụng thiết bị số: Trẻ lo lắng sau khi đọc tin nhắn, vội tắt màn hình khi có người đến gần, xóa tài khoản hoặc đột ngột không muốn dùng mạng xã hội. Đây có thể là dấu hiệu trẻ đang bị công kích hoặc cô lập trên mạng.

Dấu hiệu trẻ là người gây bạo lực

Trẻ có hành vi gây bạo lực không phải lúc nào cũng thể hiện rõ trước người lớn. Tuy nhiên, xu hướng thích áp đặt, thiếu đồng cảm hoặc thường xuyên xung đột với bạn bè có thể là những dấu hiệu cần được quan sát và tìm hiểu sớm.

• Thường xuyên xảy ra xung đột: Trẻ hay tham gia đánh nhau, cãi vã, đe dọa hoặc dùng lời nói làm tổn thương bạn bè.
• Ngày càng hung hăng và khó kiểm soát: Trẻ dễ nổi nóng, phản ứng mạnh khi không đạt được điều mình muốn hoặc thường dùng sức ép để buộc người khác làm theo.
• Có xu hướng áp đặt và kiểm soát: Trẻ thích ra lệnh, chế giễu, cô lập hoặc lợi dụng điểm yếu của người khác để thể hiện vị thế trong nhóm.
• Thường đổ lỗi cho người khác: Khi được hỏi về hành vi không phù hợp, trẻ phủ nhận trách nhiệm, cho rằng nạn nhân “đáng bị như vậy” hoặc biện minh rằng mình chỉ đùa.
• Quá quan tâm đến quyền lực và sự nổi tiếng: Trẻ đặc biệt chú ý đến vị trí trong nhóm, muốn được người khác nể sợ hoặc tìm cách hạ thấp bạn bè để bảo vệ hình ảnh của mình.
• Chơi thân với nhóm thường bắt nạt người khác: Hành vi có thể được củng cố khi trẻ tham gia nhóm bạn thường xuyên chế giễu, gây gổ, tẩy chay hoặc quay video các vụ xung đột.
• Thường xuyên vi phạm quy tắc: Trẻ liên tục bị nhắc nhở hoặc kỷ luật vì hành vi gây hấn, thiếu tôn trọng và không chấp nhận giới hạn.
• Có tiền hoặc đồ dùng không rõ nguồn gốc: Một số trẻ có thể mang về tiền, đồ dùng mới hoặc vật dụng của người khác nhưng không giải thích hợp lý.
• Thể hiện sự thiếu đồng cảm: Trẻ không quan tâm đến cảm xúc của người bị tổn thương, xem hành vi làm nhục người khác là thú vị hoặc cổ vũ, chia sẻ nội dung bạo lực trên mạng.

Những dấu hiệu trên chỉ mang tính gợi ý và có thể xuất phát từ nhiều vấn đề khác nhau. Cha mẹ, giáo viên nên bình tĩnh trò chuyện, tìm hiểu hoàn cảnh từ nhiều phía và tránh gắn nhãn trẻ là “nạn nhân” hay “kẻ bắt nạt” trước khi sự việc được xác minh.

Hậu quả của bạo lực học đường

Bạo lực học đường không chỉ gây tổn thương cho người trực tiếp bị nhắm đến mà còn ảnh hưởng đến người thực hiện, người bệnh kiến và môi trường giáo dục nói chung. Mức độ hậu quả phụ thuộc vào hình thức, tần suất, thời gian kéo dài của hành vi cũng như khả năng trẻ nhận được sự bảo vệ và hỗ trợ kịp thời.

Đối với nạn nhân

Trẻ bị bạo lực có thể gặp chấn thương, đau đầu, đau bụng, rối loạn giấc ngủ hoặc thay đổi thói quen ăn uống. Về tâm lý, các em dễ cảm thấy sợ hãi, xấu hổ, cô đơn, mất tự tin và luôn trong trạng thái cảnh giác. Nếu tình trạng kéo dài, nguy cơ xuất hiện lo âu, trầm cảm, sang chấn tâm lý hoặc hành vi tự làm tổn thương bản thân có thể gia tăng.

Cảm giác không an toàn cũng khiến trẻ khó tập trung, ngại tham gia hoạt động tập thể, thường xuyên nghỉ học hoặc kết quả học tập giảm sút. Một số em thu mình, khó tin tưởng người khác và gặp trở ngại khi xây dựng các mối quan hệ về sau. Những ảnh hưởng này có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, nhưng việc được phát hiện, bảo vệ và hỗ trợ sớm có thể giúp trẻ phục hồi tốt hơn.

Đối với người gây bạo lực

Hành vi bạo lực nếu không được điều chỉnh có thể khiến trẻ hình thành thói quen giải quyết vấn đề bằng đe dọa, áp đặt hoặc sức mạnh. Các em dễ gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc, đồng cảm với người khác và duy trì những mối quan hệ lành mạnh. Việc thường xuyên gây gổ cũng có thể kéo theo vi phạm nội quy, thành tích học tập giảm và nguy cơ nghỉ học.

Về lâu dài, trẻ có hành vi bắt nạt được ghi nhận có nguy cơ cao hơn đối với một số hành vi thiếu an toàn như đánh nhau, phá hoại, sử dụng chất gây nghiện hoặc tiếp tục sử dụng bạo lực trong các mối quan hệ. Tuy nhiên, không nên vội gắn nhãn trẻ là “xấu” hay chỉ tập trung trừng phạt, bởi một số em đồng thời cũng từng bị bạo lực hoặc đang gặp vấn đề về tâm lý, gia đình và kỹ năng ứng xử. Việc can thiệp cần giúp trẻ nhận trách nhiệm, thấu hiểu hậu quả và học cách giải quyết xung đột phù hợp.

Đối với người bệnh kiến

Người bệnh kiến bạo lực có thể cảm thấy sợ hãi, bất lực, tội lỗi vì không giúp đỡ hoặc lo mình sẽ trở thành mục tiêu tiếp theo. Những cảm xúc này khiến học sinh cảm thấy trường học không còn an toàn, từ đó ảnh hưởng đến khả năng tập trung, tâm lý và mức độ tham gia học tập. Một số em có thể né tránh đến trường hoặc im lặng vì sợ bị trả đũa và cô lập.

Khi người xung quanh liên tục im lặng, cổ vũ hoặc quay video, hành vi bạo lực có thể bị xem như điều bình thường và tiếp tục lan rộng. Ngược lại, sự lên tiếng an toàn, báo cho người có trách nhiệm hoặc chủ động hỗ trợ nạn nhân có thể góp phần ngăn hành vi tiếp diễn. Chỉ một người thể hiện sự quan tâm cũng có thể giúp nạn nhân bớt cô độc và cảm thấy được bảo vệ.

Cách xử lý và phòng ngừa bạo lực học đường

Xử lý bạo lực học đường cần ưu tiên sự an toàn của học sinh, xác minh sự việc khách quan và hỗ trợ tâm lý cho những người liên quan. Bên cạnh việc can thiệp khi sự việc xảy ra, gia đình và nhà trường cần phối hợp xây dựng môi trường tôn trọng, giúp học sinh biết kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và tìm kiếm sự trợ giúp đúng lúc.

Học sinh nên làm gì khi bị bạo lực học đường?

Khi bị đe dọa, bắt nạt hoặc hành hung, học sinh không nên âm thầm chịu đựng hay tự giải quyết bằng bạo lực. Việc tìm đến người lớn đáng tin cậy càng sớm càng giúp ngăn hành vi tiếp diễn và hạn chế những tổn thương nghiêm trọng hơn.

• Rời khỏi nơi nguy hiểm: Nếu có nguy cơ bị đánh hoặc xâm hại, học sinh nên nhanh chóng di chuyển đến khu vực có giáo viên, bảo vệ, người lớn hoặc đông người. Không nên cố ở lại tranh cãi hay đối đầu khi bản thân đang ở thế bất lợi.
• Không đánh trả hoặc trả đũa: Phản ứng bằng bạo lực có thể khiến tình huống leo thang và làm học sinh gặp thêm nguy hiểm. Nếu cảm thấy an toàn, các em có thể nói rõ “Hãy dừng lại”, sau đó rời đi và tìm người hỗ trợ.
• Báo cho người lớn đáng tin cậy: Học sinh nên kể lại sự việc với cha mẹ, giáo viên chủ nhiệm, cán bộ quản lý, nhân viên tham vấn hoặc một người lớn mà mình tin tưởng. Nếu người đầu tiên chưa hỗ trợ, các em cần tiếp tục tìm đến người khác thay vì cho rằng không ai muốn giúp mình.
• Trình bày sự việc cụ thể: Khi báo cáo, học sinh nên nói rõ sự việc xảy ra ở đâu, vào thời điểm nào, ai liên quan, hành vi đã diễn ra bao nhiêu lần và có người bệnh kiến hay không. Việc ghi lại các lần xảy ra có thể giúp người lớn xác minh và đưa ra biện pháp bảo vệ phù hợp.
• Lưu bằng chứng khi bị bạo lực mạng: Không nên vội xóa tin nhắn, bình luận, hình ảnh hoặc video có nội dung đe dọa và xúc phạm. Học sinh có thể chụp màn hình, lưu đường dẫn, ghi lại tên tài khoản, sau đó chặn và báo cáo tài khoản trên nền tảng.
• Không chia sẻ lại nội dung gây tổn thương: Việc bình luận, chuyển tiếp hoặc đăng lại video đánh nhau có thể khiến nạn nhân bị tổn thương thêm, ngay cả khi người chia sẻ không trực tiếp tham gia bạo lực.
• Tìm sự hỗ trợ tâm lý khi cần thiết: Nếu thường xuyên mất ngủ, lo âu, sợ đến trường, buồn bã kéo dài hoặc có ý nghĩ làm tổn thương bản thân, học sinh cần nói ngay với người lớn để được kết nối với chuyên gia hỗ trợ tâm lý hoặc cơ sở chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Phụ huynh nên xử lý thế nào khi con bị bạo lực học đường?

Phản ứng của cha mẹ có ảnh hưởng lớn đến việc trẻ có tiếp tục chia sẻ và hợp tác giải quyết sự việc hay không. Điều quan trọng là giữ bình tĩnh, lắng nghe con và tập trung vào nhu cầu an toàn, thay vì trách móc hoặc vội vàng đối chất với những người liên quan.

• Lắng nghe mà không phán xét: Hãy để trẻ kể lại theo tốc độ của mình, công nhận cảm xúc và khẳng định rằng việc bị bạo lực không phải lỗi của trẻ. Không nên hỏi dồn dập, trách con yếu đuối hoặc nói rằng trẻ phải tự biết chống trả.
• Đánh giá mức độ an toàn: Phụ huynh cần kiểm tra xem trẻ có bị thương, bị đe dọa tiếp tục, bị xâm hại hoặc đang có biểu hiện khủng hoảng tâm lý hay không. Trường hợp nghiêm trọng cần ưu tiên chăm sóc y tế, bảo vệ trẻ khỏi người gây hại và tìm sự hỗ trợ chuyên môn ngay.
• Ghi nhận và lưu bằng chứng: Cha mẹ nên ghi lại thời gian, địa điểm, diễn biến, người bệnh kiến và phản ứng của nhà trường. Với bạo lực mạng, cần lưu tin nhắn, hình ảnh, video và thông tin tài khoản thay vì tranh cãi trực tiếp trên mạng.
• Làm việc với nhà trường: Phụ huynh nên liên hệ giáo viên chủ nhiệm hoặc bộ phận phụ trách, cung cấp thông tin rõ ràng và đề nghị xây dựng kế hoạch bảo đảm an toàn cho trẻ. Kế hoạch có thể bao gồm tăng cường giám sát, thay đổi vị trí ngồi, bố trí người hỗ trợ và thống nhất thời điểm kiểm tra lại tình hình.
• Không tự ý đối đầu với học sinh hoặc gia đình bên kia: Việc chất vấn, đe dọa hoặc đăng thông tin lên mạng khi chưa xác minh đầy đủ có thể làm xung đột nghiêm trọng hơn. Nên để nhà trường và người có trách nhiệm phối hợp xử lý theo quy trình phù hợp.
• Theo dõi quá trình phục hồi: Ngay cả khi hành vi bạo lực đã dừng, cha mẹ vẫn cần quan sát giấc ngủ, cảm xúc, việc học và các mối quan hệ của trẻ. Những hoạt động trẻ yêu thích, sự kết nối với bạn bè tích cực và thời gian trò chuyện đều có thể giúp trẻ lấy lại cảm giác an toàn.

Nếu phát hiện con là người gây bạo lực, cha mẹ cần nghiêm túc yêu cầu trẻ dừng hành vi nhưng không nên dùng quát mắng hoặc bạo lực để đáp lại. Hãy giúp trẻ hiểu hậu quả, chịu trách nhiệm phù hợp, học cách đồng cảm và luyện tập những phương án giải quyết mâu thuẫn không gây tổn thương.

Nhà trường và giáo viên cần làm gì?

Nhà trường không nên xem bạo lực học đường là mâu thuẫn cá nhân mà học sinh phải tự giải quyết. Việc phản ứng nhanh, nhất quán và bảo mật thông tin phù hợp sẽ giúp bảo vệ nạn nhân, ngăn hành vi lặp lại và củng cố niềm tin của học sinh.

Dưới đây là những việc nhà trường và giáo viên nên làm để ngăn ngừa cũng như hỗ trợ kịp thời khi phát hiện học sinh bị bạo lực học đường:

• Can thiệp ngay khi phát hiện: Giáo viên cần dừng hành vi, tách những học sinh liên quan và đưa các em đến khu vực an toàn. Trường hợp có thương tích hoặc nguy cơ tiếp tục bị tấn công phải được xử lý khẩn cấp.
• Trao đổi riêng với từng học sinh: Không nên yêu cầu các bên kể chuyện hoặc đối chất trước đám đông. Việc gặp riêng nạn nhân, người bị cho là gây bạo lực và người bệnh kiến giúp giảm áp lực, hạn chế trả đũa và thu thập thông tin khách quan hơn.
• Không ép hòa giải khi có chênh lệch quyền lực: Bắt nạt không giống một bất đồng thông thường giữa hai bên có vị thế ngang nhau. Vì vậy, việc ép nạn nhân đối mặt, bắt tay hoặc xin lỗi ngay tại chỗ có thể khiến trẻ sợ hãi và cảm thấy mình cũng phải chịu trách nhiệm cho sự việc.
• Xây dựng kế hoạch bảo vệ: Nhà trường cần xác định những nơi và thời điểm dễ xảy ra bạo lực, bố trí người giám sát, bảo vệ người báo cáo khỏi sự trả đũa và thường xuyên hỏi lại tình hình của học sinh.
• Hỗ trợ tất cả học sinh liên quan: Nạn nhân cần được bảo vệ và phục hồi cảm giác an toàn; học sinh gây bạo lực cần được hướng dẫn nhận trách nhiệm, điều chỉnh hành vi và phát triển sự đồng cảm. Người bệnh kiến cũng cần được dạy cách báo tin và hỗ trợ bạn một cách an toàn.
• Thiết lập kênh báo cáo thuận tiện: Học sinh cần biết có thể báo cho ai và thông tin sẽ được xử lý như thế nào. Nhà trường có thể bố trí hộp thư, biểu mẫu trực tuyến, giáo viên phụ trách hoặc phòng tham vấn để học sinh phản ánh mà không lo bị chế giễu.
• Tăng cường phòng ngừa lâu dài: Các hoạt động giáo dục cảm xúc, kỹ năng giải quyết xung đột, văn hóa ứng xử và trách nhiệm trên không gian mạng cần được thực hiện thường xuyên. Nhà trường cũng nên phối hợp với phụ huynh, đào tạo giáo viên và rà soát dữ liệu sự việc để nhận diện những khu vực hoặc nhóm học sinh cần được hỗ trợ.

Vai trò của tham vấn tâm lý học đường

Tham vấn tâm lý học đường không chỉ dành cho học sinh đang gặp vấn đề nghiêm trọng mà còn là một phần quan trọng trong phòng ngừa bạo lực trong môi trường giáo dục. Hoạt động này tạo ra không gian an toàn để học sinh chia sẻ, được đánh giá nhu cầu và tiếp cận hỗ trợ phù hợp.

Chuyên gia tham vấn tâm lý học đường có thể giúp các em học sinh là nạn nhân ổn định cảm xúc, giảm cảm giác tội lỗi, xây dựng kỹ năng ứng phó và từng bước lấy lại sự tự tin. Với học sinh gây bạo lực, quá trình tham vấn giúp tìm hiểu những yếu tố đứng sau hành vi, chẳng hạn khó kiểm soát cảm xúc, áp lực gia đình, nhu cầu khẳng định vị thế hoặc từng có trải nghiệm bị tổn thương.

Bên cạnh đó, chuyên gia tham vấn còn đóng vai trò kết nối giữa học sinh, gia đình, giáo viên và ban giám hiệu để xây dựng kế hoạch hỗ trợ thống nhất, phù hợp với tình trạng của từng em. Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu trầm cảm, sang chấn, tự làm tổn thương hoặc có nguy cơ mất an toàn, chuyên gia sẽ đánh giá mức độ cần hỗ trợ, hướng dẫn gia đình cách đồng hành và phối hợp thực hiện các biện pháp bảo vệ cần thiết. Với những trường hợp bạo lực học đường ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe thể chất và tinh thần, phụ huynh sẽ được khuyến nghị đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần uy tín để được thăm khám và hỗ trợ chuyên sâu.

Ở cấp độ phòng ngừa, nhà trường có thể tổ chức các chương trình tham vấn tâm lý học đường để hướng dẫn các em biết cách kiểm soát cảm xúc, kỹ năng giao tiếp, giải quyết mâu thuẫn và sử dụng mạng an toàn. Sự phát triển của dịch vụ tham vấn và hỗ trợ tâm lý học đường góp phần xây dựng môi trường học tập an toàn, hòa nhập và thân thiện hơn đối với mọi học sinh.

Quy định pháp luật về bạo lực học đường tại Việt Nam

Tại Việt Nam, hành vi bạo lực, lạm dụng, xâm hại tình dục và bóc lột trẻ em đều bị nghiêm cấm. Luật Trẻ em quy định trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị đánh đập, xúc phạm, đe dọa, cô lập hoặc chịu những tổn hại khác về thể chất và tinh thần.

Nghị định 80/2017/NĐ-CP yêu cầu các cơ sở giáo dục xây dựng môi trường an toàn, thực hiện biện pháp phòng ngừa, tiếp nhận phản ánh và hỗ trợ người học có nguy cơ hoặc đã bị bạo lực. Văn bản này vẫn đang được ngành Giáo dục triển khai áp dụng.

Tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả gây ra, hành vi bạo lực học đường có thể bị xử lý theo nội quy của cơ sở giáo dục, xử phạt hành chính hoặc xem xét trách nhiệm hình sự. Những hành vi gây tổn hại đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và tinh thần của trẻ em đều bị pháp luật nghiêm cấm, đồng thời nhà trường, gia đình và các cơ quan liên quan có trách nhiệm kịp thời bảo vệ, hỗ trợ người bị ảnh hưởng.

Địa chỉ hỗ trợ tâm lý cho trẻ bị bạo lực học đường

Khi trẻ có biểu hiện sợ hãi, mất ngủ, thu mình, không muốn đến trường hoặc suy sụp sau khi bị bạo lực, phụ huynh nên chủ động tìm nguồn hỗ trợ phù hợp. Việc được lắng nghe và hướng dẫn sớm có thể giúp trẻ ổn định cảm xúc, lấy lại cảm giác an toàn và hạn chế những ảnh hưởng kéo dài.

Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111 hoạt động liên tục 24/7, tiếp nhận thông tin về các trường hợp trẻ em bị bạo lực, xâm hại hoặc đứng trước nguy cơ mất an toàn. Học sinh, phụ huynh, giáo viên và người phát hiện sự việc đều có thể gọi đến số 111, đồng thời cung cấp rõ thời gian, địa điểm, diễn biến, những người liên quan và mức độ nguy hiểm hiện tại để được hướng dẫn cách bảo vệ trẻ trước mắt hoặc kết nối với đơn vị có trách nhiệm khi cần can thiệp khẩn cấp.

Trong trường hợp trẻ có biểu hiện lo âu, sợ hãi, mất ngủ, thu mình hoặc gặp khó khăn kéo dài sau khi bị bạo lực học đường, phụ huynh nên chủ động đưa con đến gặp chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ kịp thời. Tâm lý NHC hiện đang triển khai các chương trình hỗ trợ dành cho học sinh gặp căng thẳng, lo âu, áp lực học tập, khó khăn trong quan hệ bạn bè hoặc tổn thương tinh thần do bạo lực học đường. Trẻ có cơ hội chia sẻ những trải nghiệm khó nói trong không gian riêng tư, an toàn và không bị phán xét.

Tùy theo tình trạng và nhu cầu của từng học sinh và phụ huynh, chuyên gia sẽ xây dựng lộ trình đồng hành phù hợp nhằm giúp trẻ nhận diện cảm xúc, giảm bớt sợ hãi và hình thành kỹ năng ứng phó. Quá trình hỗ trợ cũng hướng đến việc giúp trẻ lấy lại sự tự tin, cải thiện khả năng giao tiếp và từng bước xây dựng lại mối quan hệ tích cực với gia đình, thầy cô và bạn bè.

Bên cạnh việc đồng hành riêng với từng học sinh, Tâm lý NHC còn triển khai các chương trình tại trường học về cân bằng cảm xúc, kỹ năng giao tiếp, xây dựng tình bạn lành mạnh và phòng ngừa bạo lực. Phụ huynh cũng được hướng dẫn cách trò chuyện, theo dõi biểu hiện và tạo môi trường an toàn để trẻ phục hồi tốt hơn; trường hợp trẻ có dấu hiệu tự làm tổn thương hoặc mất an toàn cần được đưa đến cơ sở y tế phù hợp để đánh giá chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp về bạo lực học đường

Bạo lực học đường có thể đặt ra nhiều tình huống khiến học sinh và phụ huynh lúng túng trong cách ứng phó. Những giải đáp dưới đây giúp làm rõ một số vấn đề thực tế chưa được đề cập ở các phần trên.

1. Trẻ không chịu kể chuyện bị bạo lực thì phụ huynh nên làm gì?

• Phụ huynh nên chọn thời điểm trẻ cảm thấy thoải mái, đặt câu hỏi nhẹ nhàng và tránh ép buộc trẻ phải kể ngay. Cha mẹ có thể bắt đầu từ những thay đổi đã quan sát được, đồng thời khẳng định rằng trẻ sẽ được lắng nghe, bảo vệ và không bị trách móc.

2. Có nên cho trẻ tạm nghỉ học khi bị bạo lực học đường không?

• Phụ huynh có thể cho trẻ tạm nghỉ nếu trẻ đang bị thương, hoảng loạn hoặc có nguy cơ tiếp tục mất an toàn. Tuy nhiên, việc nghỉ học kéo dài không phải giải pháp lâu dài; gia đình cần phối hợp với nhà trường để xây dựng phương án bảo vệ trước khi trẻ quay lại lớp.

3. Chuyển trường có giải quyết được bạo lực học đường không?

• Chuyển trường có thể được cân nhắc khi môi trường hiện tại không còn bảo đảm an toàn hoặc các biện pháp can thiệp không mang lại kết quả. Dù vậy, phụ huynh vẫn cần giúp trẻ phục hồi tâm lý và trang bị kỹ năng ứng phó, bởi những tổn thương đã xảy ra có thể tiếp tục ảnh hưởng sau khi trẻ thay đổi môi trường học tập.

4. Trẻ vừa là nạn nhân vừa gây bạo lực phải làm sao?

Một số học sinh có thể bị bắt nạt trong một nhóm nhưng lại gây tổn thương cho người yếu thế hơn ở hoàn cảnh khác. Trẻ trong trường hợp này cần được bảo vệ khỏi hành vi bạo lực, đồng thời phải được hướng dẫn chịu trách nhiệm và thay đổi cách ứng xử với người khác.

5. Người bệnh kiến có nên trực tiếp can ngăn vụ bạo lực không?

• Học sinh chỉ nên trực tiếp can ngăn khi tình huống không gây nguy hiểm cho bản thân. Cách an toàn hơn là nhanh chóng gọi giáo viên, bảo vệ hoặc người lớn gần nhất, đồng thời không cổ vũ, quay video hay chia sẻ hình ảnh của sự việc lên mạng.

Bạo lực học đường là vấn đề cần được nhận diện sớm và xử lý đúng cách để hạn chế những tổn thương về thể chất, tinh thần và sự phát triển của trẻ. Gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp chặt chẽ trong việc bảo vệ nạn nhân, giáo dục người gây bạo lực và xây dựng môi trường học tập an toàn. Sự lắng nghe, đồng hành và hỗ trợ kịp thời sẽ giúp học sinh cảm thấy được bảo vệ, từ đó từng bước phục hồi và hình thành cách ứng xử tích cực hơn.

Nguồn

• Safe learning environments: Preventing and addressing violence in and around school/ (17/3/2026) / unesco.org/en/health-education/safe-learning-environments
• One in six school-aged children experiences cyberbullying, finds new WHO/Europe study/ (27/03/2024)/ who.int/europe/news/item/27-03-2024-one-in-six-school-aged-children-experiences-cyberbullying–finds-new-who-europe-study
• WHO, Ministry of Health and Ministry of Education and Training launch report on Vietnamese students’ health/ (24/04/2022) / who.int/vietnam/news/detail/24-04-2022-who–ministry-of-health-and-ministry-of-education-and-training–launch-report-on-vietnamese-students–health
• Bullying victimisation and perpetration and the association with mental disorders among adolescents in Kenya, Indonesia, and Vietnam: Findings from the National Adolescent Mental Health Surveys / (31/7/2025) / link.springer.com/article/10.1186/s13034-025-00922-4
• Nghị định số 80/2017/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường/ chinhphu.vn/default.aspx?docid=190430&pageid=27160