Trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần: Điều cần biết

Loạn thần và trầm cảm là hai rối loạn tâm lý, tinh thần nguy hiểm, có thể xuất hiện cùng lúc và kết hợp với nhau để tạo thành tình trạng trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần.

Tìm hiểu mối quan hệ giữa loạn thần và trầm cảm

Loạn thần được đặc trưng bởi sự nhận thức và liên hệ sai lệch hoàn toàn với thế giới hiện thực. Dạng rối loạn tâm thần nghiêm trọng này khiến người mắc bị hoang tưởng, gặp ảo giác và trải nghiệm những cảm xúc kỳ lạ dù không nhận được kích thích từ thực tế. Do đó, theo thời gian, họ dần mất đi động lực sống và xa rời xã hội.

Khi mắc phải rối loạn này, người mắc sẽ thường xuyên đối mặt với nhiều trải nghiệm dị thường, đáng sợ. Những dấu hiệu loạn thần khiến người mắc tự làm tổn thương bản thân hoặc tấn công người khác. Bạn hãy đến gặp bác sĩ ngay lập tức nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường kể trên.

Nhìn chung, loạn thần xảy ra tương đối thất thường và dễ phát hiện hơn trầm cảm. Khi bị loạn thần, người bị sẽ thay đổi hành vi, ngôn ngữ một cách đột ngột. Lúc này, họ dường như trở thành một con người hoàn toàn khác từ cử chỉ, thái độ cho đến điệu cười. Không chỉ dừng lại ở đó, họ còn hành động mất kiểm soát, như thể bị ai đó nhập vào người, thậm chí gây tổn thương chính mình và sát hại người thân.

Loạn thần không biểu hiện biến chứng rõ ràng. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể kéo theo nhiều bệnh lý khác, đồng thời gây ra hàng loạt khó khăn khi họ tự chăm sóc bản thân.

Trầm cảm là một dạng rối loạn tâm trạng được đặc trưng bởi cảm giác buồn bã, chán nản, thất vọng và mất hứng thú kéo dài. Rối loạn này có thể ảnh hưởng sâu sắc đến suy nghĩ, cảm nhận, cách cư xử của người mắc cũng như tạo thành nhiều vấn đề tiêu cực về thể chất và tinh thần khác.

Nếu biểu hiện phiền muộn diễn ra trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, khách hàng sẽ trở nên trầm uất, tuyệt vọng, thậm chí nảy sinh ý định tự sát và cố gắng kết liễu cuộc đời.

Các chuyên gia cho biết, loạn thần là một thể rối loạn trầm cảm nặng lâm sàng. Bên cạnh các biểu hiện điển hình của trầm cảm, tình trạng trầm cảm nặng có kèm biểu hiện loạn thần sẽ đi kèm hiện tượng thấy ảo giác và gặp hoang tưởng. Người mắc thường mắc phải hai dạng hoang tưởng là hoang tưởng buộc tội và hoang tưởng nghi bệnh.

Trầm cảm nặng có thể khởi phát ở bất cứ đối tượng (trẻ em, thanh thiếu niên, người trưởng thành, người cao tuổi, thai phụ, phụ nữ sau sinh…) và xuất hiện phổ biến trong độ tuổi 25 – 30. Các biểu hiện đặc trưng là sự kết hợp của nhiều biểu hiện thuộc trầm cảm nhẹ, rối loạn lo âu lan tỏa, rối loạn hoảng sợ,…

Trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần là gì?

Trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần là tình trạng hoang tưởng hình thành trên nền trầm cảm nặng, bao gồm hoang tưởng buộc tội, hoang tưởng nghi bệnh, hoang tưởng thảm họa, hoang tưởng tín ngưỡng. Sự phong phú và đa dạng về các loại hoang tưởng này khiến bác sĩ chuyên khoa gặp phải rất nhiều khó khăn trong quá trình chẩn đoán phân biệt.

Tất cả hoang tưởng này xuất hiện đồng thời với trầm cảm nặng. Nếu trầm cảm nặng được thuyên giảm hoàn toàn, các biểu hiện hoang tưởng cũng dần dần biến mất.

Sau khi trầm cảm được hỗ trợ thuyên giảm, nếu biểu hiện hoang tưởng vẫn tiếp tục tồn tại, bác sĩ chuyên khoa sẽ tiếp tục chẩn đoán để tìm hiểu căn nguyên vấn đề. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy, trầm cảm nội sinh có thể hình thành nhiều ý nghĩ tội lỗi và rối loạn tâm thần vận động.

Các nghiên cứu về mối quan hệ gia đình của những người trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần với họ hàng bị rối loạn cảm xúc lưỡng cực không tìm thấy mối liên hệ đáng kể. Do đó, các nhà khoa học rút ra kết luận: Tình trạng trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần không liên quan đến tình trạng rối loạn cảm xúc lưỡng cực có biểu hiện loạn thần.

Ước tính, khoảng 20% người trầm cảm nặng xuất hiện các biểu hiện rối loạn tâm thần. Sự kết hợp này được các chuyên gia gọi là trầm cảm có loạn thần. Thuật ngữ mô tả tình trạng này trong ngành tâm thần học là trầm cảm nặng với biểu hiện loạn thần.

Khi mắc phải rối loạn này, người mắc có thể nhìn thấy, nghe thấy và tin tưởng những điều hoàn toàn không có thật. Theo thống kê, trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần sẽ ảnh hưởng đến khoảng 1/4 tổng số người mắc nhập viện vì trầm cảm.

Có hai dạng trầm cảm có biểu hiện loạn thần, đó là trầm cảm có biểu hiện loạn thần theo tâm trạng và trầm cảm có biểu hiện loạn thần không theo tâm trạng. Cả hai dạng này đều bao gồm hiện tượng ảo giác và hoang tưởng.

• Trầm cảm có biểu hiện loạn thần theo tâm trạng bao gồm sự hoang tưởng và ảo giác về các chủ đề phù hợp với trầm cảm điển hình, chẳng hạn cảm giác tội lỗi, kém cỏi, vô dụng, không xứng đáng…
• Trầm cảm có biểu hiện loạn thần không theo tâm trạng bao gồm sự hoang tưởng và ảo giác về các chủ đề không liên quan đến trầm cảm điển hình.

Các biểu hiện của cả hai dạng này đều đặc biệt nguy hiểm bởi ảo giác và hoang tưởng thường rất ám ảnh, đáng sợ và có thể dẫn đến hành động tự tử. Do đó, người mắc cần được chẩn đoán chính xác và can thiệp, xử lý kịp thời trước khi họ tự tổn hại bản thân hoặc tấn công người khác.

Sự khác biệt giữa trầm cảm không có biểu hiện loạn thần và trầm cảm có biểu hiện loạn thần

Theo Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ, người mắc rối loạn tâm thần có thể nghe thấy giọng nói bí ẩn hoặc chìm đắm trong nhiều ý nghĩ kỳ lạ như: người khác có thể nhìn thấy suy nghĩ của họ, ai đó đang cố gắng làm hại họ, họ đang bị quỷ ám, họ đã phạm tội và đang bị truy nã…

Trong khi đó, những người bị trầm cảm có biểu hiện loạn thần thường tức giận mà không vì bất cứ lý do rõ ràng nào. Họ có thể thích ngủ ngày và thức đêm. Một số người không muốn nói chuyện, nói những điều vô nghĩa hoặc bỏ bê vẻ ngoài (không tắm rửa, không rửa mặt, không thay quần áo…).

Nhìn chung, các ảo giác và hoang tưởng của người trầm cảm có biểu hiện loạn thần khá phù hợp với dấu hiệu của trầm cảm điển hình (chẳng hạn cảm giác thất bại, kém cỏi, vô dụng, tội lỗi…).

Ngược lại, các biểu hiện loạn thần ở người tâm thần phân liệt (một dạng rối loạn tâm thần phổ biến) thường rất kỳ lạ, không thể tưởng tượng và không có bất kỳ mối liên hệ rõ ràng nào với trạng thái tâm trạng.

Vì cảm thấy xấu hổ và mặc cảm vì những ảo giác, hoang tưởng của mình, những người bị trầm cảm có biểu hiện loạn thần thường cố gắng che giấu vấn đề. Điều này vô tình khiến tình trạng của họ ngày càng tồi tệ. Việc chẩn đoán chính xác tình trạng này vô cùng quan trọng, bởi phương pháp hỗ trợ vượt qua trầm cảm có biểu hiện loạn thần và trầm cảm không có biểu hiện loạn thần hoàn toàn khác nhau.

Nguyên nhân gây trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần

Hiện nay, nguyên nhân cụ thể của tình trạng trầm cảm có biểu hiện loạn thần vẫn chưa được làm rõ. Tuy nhiên, những người từng mắc hoặc có người thân trong gia đình từng mắc có các rối loạn tâm thần có nhiều khả năng bị trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần.

Bên cạnh đó, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, sự kết hợp giữa gen và tình trạng căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến một số chất hóa học bên trong não bộ, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần. Ngoài ra, vấn đề này cũng có thể bắt nguồn từ sự mất cân bằng của các hormone bên trong cơ thể.

Biểu hiện điển hình của trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần

Đúng như tên gọi, tình trạng trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần bao gồm biểu hiện trầm cảm nặng và dấu hiệu nhận biết của loạn thần, đó là:

• Mệt mỏi, cáu gắt
• Khó tập trung
• Cảm thất bất lực, tuyệt vọng
• Tự ti, căm ghét chính mình, cho rằng bản thân vô dụng
• Cố gắng tránh xa những người xung quanh
• Mất hứng thú với nhiều sở thích trước đây
• Ngủ quá nhiều hoặc quá ít
• Thay đổi cảm giác thèm ăn
• Sút cân hoặc tăng cân đột ngột
• Nói về chuyện tự tử hoặc đe dọa tự tử
• Gặp ảo giác, bị hoang tưởng
• Có niềm tin lệch lạc
• Nhận thức sai lầm
• Nhìn thấy, nghe thấy và tin tưởng những điều vô lý, phi thực tế

Một số người thường xuyên nghi ngờ bản thân mắc bệnh nan y (chẳng hạn bệnh ung thư) trong khi trên thực tế, họ không hề bị. Nhiều người khác nghe thấy giọng nói chỉ trích họ bên tai “bạn thật xấu xa, tồi tệ”, “bạn không đủ tốt đâu”, “bạn không xứng đáng được sống”,…

Nhìn chung, đối với người mắc, những ảo giác và hoang tưởng này sống động y như thật và họ luôn tin tưởng vào những gì mà bản thân trải nghiệm. Đôi khi, chúng có thể khiến người mắc hoảng loạn đến mức tự tổn thương bản thân hoặc tấn công người khác. Do đó, người trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần cần được hỗ trợ càng sớm càng tốt.

Biện pháp chẩn đoán trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần

Để chẩn đoán chính xác tình trạng này, bác sĩ chuyên khoa sẽ thăm khám sức khỏe, đặt ra nhiều câu hỏi về biểu hiện, tiền sử, đồng thời tiến hành xét nghiệm máu và xét nghiệm nước tiểu nhằm loại trừ các tình trạng bệnh lý khác có thể xảy ra.

Nếu có tiền sử gia đình bị rối loạn lưỡng cực, họ sẽ được tầm soát các giai đoạn hưng cảm hoặc trầm cảm. Tuy không nhất thiết xác nhận hoặc giảm thiểu rủi ro mắc rối loạn lưỡng cực nhưng hình thức đánh giá này có thể giúp bác sĩ tránh được việc chẩn đoán sai lầm.

Bác sĩ nghi ngờ người bị trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần khi người đó xuất hiện đồng thời các biểu hiện trầm cảm nặng và các biểu hiện loạn thần. Tuy nhiên, những biểu hiện loạn thần thường không đáng chú ý.

Hơn nữa, không phải mọi người mắc đều thông báo trung thực về những ảo giác, hoang tưởng mà họ đang gặp phải. Trong trường hợp này, họ cần được thăm khám trực tiếp bởi bác sĩ tâm thần.

Để được chẩn đoán bị trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần, khách hàng phải trải qua giai đoạn trầm cảm kéo dài ít nhất hai tuần. Đặc biệt, họ cần có từ 5 biểu hiện trở lên những biểu hiện sau:

• Tăng động hoặc cử động chậm chạp, kém linh hoạt
• Thay đổi cảm giác thèm ăn và thay đổi cân nặng
• Chán nản thường xuyên
• Khó tập trung
• Cảm thấy tội lỗi
• Ngủ quá ít hoặc quá nhiều
• Thiếu hứng thú với sở thích trước đây hoặc không còn quan tâm đến thế giới xung quanh
• Thiếu sức sống, cạn kiệt năng lượng
• Nảy sinh ý nghĩ tự tử hoặc cố gắng tự tử
• Xuất hiện hoang tưởng, ảo giác

Có thể bạn quan tâm: Trầm cảm nặng có thể gây mất trí nhớ

Phương pháp hỗ trợ trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần

Hiện nay, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chưa chấp thuận bất kỳ phương pháp hỗ trợ nào cho trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần. Thế nhưng người mắc có thể kết hợp sử dụng thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần với giải pháp sốc điện (ECT) theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Điều trị nội khoa

Sau khi thăm khám, bác sĩ sẽ cân nhắc kê toa thuốc chống trầm cảm và thuốc chống loạn thần. Những loại thuốc này có thể tác động trực tiếp đến các chất dẫn truyền thần kinh bên trong bộ não, từ đó tạo nên trạng thái cân bằng mới.

• Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI), chẳng hạn fluoxetine (prozac)
• Thuốc chống loạn thần không điển hình như: olanzapine (zyprexa), quetiapine (seroquel), risperidone (risperdal)…

Nhìn chung, các loại thuốc này sẽ phát huy hiệu quả tối đa trong vòng vài tuần hoặc vài tháng.

Áp dụng giải pháp sốc điện (ECT)

Đây là lựa chọn thứ hai sau phương pháp điều trị nội khoa. Kỹ thuật được tiến hành ở bệnh viện.

Sau khi giúp người mắc chìm vào giấc ngủ và tiến hành gây mê toàn thân, bác sĩ tâm thần sẽ điều chỉnh dòng điện đi qua bộ não với cường độ vừa phải. Điều này tạo nên một cơn động kinh trong tầm kiểm soát có thể ảnh hưởng đến mức độ dẫn truyền thần kinh bên trong bộ não.

Giải pháp sốc điện sẽ mang đến tác dụng nhanh chóng và hiệu quả là đối với những trường hợp trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần và đang nảy sinh ý định tự tử.

Để xác định phác đồ điều trị an toàn và phù hợp nhất, bác sĩ chuyên khoa sẽ thảo luận kỹ lưỡng với người mắc và gia đình của họ. Thậm chí có thể tái phát sau khi áp dụng giải pháp sốc điện. Do đó, bác sĩ có thể yêu cầu người mắc dùng thêm thuốc Tây.

Tóm lại, thời gian chữa trầm cảm nặng có biểu hiện loạn thần của mỗi người rất khác nhau. Trong đa số trường hợp, hai phương pháp hỗ trợ trên sẽ mang đến kết quả khả quan. Nếu đang mắc phải tình trạng này, bạn cần kiên trì sử dụng thuốc Tây trong một khoảng thời gian dài và thăm khám liên tục để ngăn ngừa tái phát.