Bệnh vô cảm trong giới trẻ: Thực trạng đáng quan ngại hiện nay

Bệnh vô cảm trong giới trẻ hiện nay là tình trạng đáng lo ngại đang có xu hướng lan rộng. Tình trạng lạnh lùng và thờ ơ với mọi điều xung quanh từ thế hệ trẻ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của họ mà còn gây ra những hậu quả tiêu cực cho xã hội.

Thực trạng bệnh vô cảm trong giới trẻ hiện nay ở Việt Nam

Một thống kê đáng chú ý là Việt Nam đứng ở vị trí thứ 13 trong danh sách các quốc gia người dân thường ít biểu hiện cảm xúc (vô cảm) nhất. Hiện nay, người trẻ có nhiều cơ hội để học hỏi và tích lũy kiến thức hơn so với các thế hệ trước đây, tuy nhiên vấn đề bệnh vô cảm trong đối tượng này ở Việt Nam đang ngày càng trở nên phổ biến.

Bệnh vô cảm trong giới trẻ có thể xảy ra ở môi trường gia đình, xã hội, học đường. Một ví dụ về tình trạng này trên ghế nhà trường, theo một khảo sát do Thạc sĩ Hoàng Việt Hùng và Cử nhân Trần Vĩnh Thịnh, giảng viên thuộc Bộ môn Tâm lý của Trường Đại học Cảnh sát nhân dân cho rằng khi gặp phải bạn bè của mình bị bạo lực học đường, tỷ lệ 22,75% (91/400) em học sinh có thái độ lạnh lùng, không quan tâm và có tỷ lệ 3,5% (14/400) người quay video lại.

Nguyên nhân

Tìm hiểu các nguyên nhân gây bệnh vô cảm trong giới trẻ ngay dưới đây là rất cần thiết để lựa chọn cách hỗ trợ tâm lý phù hợp:

• Thiếu sự kết nối cảm xúc từ gia đình khi còn nhỏ:

  Theo các nghiên cứu về sự gắn bó giữa trẻ và người chăm sóc, khả năng nhận biết và thấu hiểu cảm xúc của một người được hình thành từ những tương tác đầu đời.

  Khi một đứa trẻ cảm thấy buồn bã, lo lắng và được lắng nghe, vỗ về, trẻ sẽ dần hiểu rằng cảm xúc của mình có giá trị và được chấp nhận. Từ đó, trẻ học cách gọi tên cảm xúc, điều chỉnh cảm xúc và phát triển khả năng đồng cảm với người khác.

  Ngược lại, nếu thường xuyên nhận được những phản hồi như: “Có gì đâu mà khóc”, “Im ngay đi”, “Mạnh mẽ lên, đừng yếu đuối thế”…, trẻ có thể hình thành thói quen kìm nén hoặc phủ nhận cảm xúc của chính mình. Khi không kết nối được với thế giới nội tâm, việc thấu hiểu cảm xúc của người khác cũng trở nên khó khăn hơn.

• Những tổn thương tâm lý chưa được chữa lành:

  Không ít người trẻ từng trải qua những biến cố khiến họ mất cảm giác an toàn về mặt cảm xúc, chẳng hạn như sống trong môi trường gia đình nhiều xung đột, bị bắt nạt, bị cô lập, bị phản bội hoặc trải qua những cú sốc lớn trong học tập và các mối quan hệ.

  Sau nhiều lần tổn thương, họ có thể vô thức dựng lên một “lớp áo giáp” để tự bảo vệ mình khỏi những đau đớn tiếp theo. Họ hạn chế bộc lộ cảm xúc, ngại đặt niềm tin hoặc kỳ vọng vào người khác để tránh thất vọng.

  Vì vậy, điều người ngoài nhìn thấy đôi khi là sự lạnh lùng, thờ ơ hay vô cảm. Nhưng thực chất, phía sau vẻ ngoài ấy có thể là những vết thương tâm lý vẫn chưa được chữa lành và rất nhiều cảm xúc đang bị chôn giấu.

• Khả năng bị stress: Áp lực từ gia đình, trường học, bạn bè, và xã hội có thể dẫn đến căng thẳng, mệt mỏi trong người trẻ. Đôi khi để tự bảo vệ, họ có thể phản ứng bằng cách trở nên vô cảm và không còn quan tâm đến những gì xảy ra xung quanh.
• Vấn đề tâm lý: Một số vấn đề tâm lý như trầm cảm, lo âu, rối loạn cảm xúc có thể dẫn đến bệnh vô cảm ở người trẻ.
• Thiếu cơ hội được nuôi dưỡng lòng nhân ái và tinh thần sẻ chia:

  Khả năng đồng cảm không phải là phẩm chất tự nhiên ai cũng có sẵn, mà cần được hình thành và rèn luyện thông qua quá trình giáo dục và trải nghiệm thực tế từ nhỏ.

  Nếu trẻ ít được cha mẹ, thầy cô hướng dẫn về sự thấu hiểu, lòng trắc ẩn và trách nhiệm với cộng đồng; đồng thời cũng ít có cơ hội tham gia các hoạt động giúp đỡ, quan tâm hoặc hỗ trợ người khác, thì những kỹ năng cảm xúc này sẽ khó được phát triển đầy đủ.

  Theo thời gian, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc nhìn nhận vấn đề từ góc độ của người khác, khó cảm nhận được những cảm xúc mà người đối diện đang trải qua và chưa thực sự hiểu được ý nghĩa của sự quan tâm, sẻ chia trong các mối quan hệ. Điều này đôi khi khiến trẻ trở nên thờ ơ trước cảm xúc hoặc khó khăn của những người xung quanh, dù không hề có chủ đích xấu.

• Tiêu cực tác động từ môi trường: Môi trường không đủ an toàn hoặc thiếu tiếp xúc xã hội có thể góp phần vào sự phát triển của bệnh vô cảm. Sự cô lập xã hội, bạo lực hoặc căng thẳng gia đình đều có thể làm tăng nguy cơ.
• Phụ thuộc vào công nghệ: Sử dụng công nghệ quá mức đặc biệt là mạng xã hội làm kỹ năng tương tác trực tiếp với mọi người kém đi, điều này gây ra cảm giác vô cảm ở người trẻ.
• Giảm động lực: Thiếu mục tiêu hoặc động lực trong cuộc sống có thể dẫn đến cảm giác vô cảm và mất hứng thú.
• Kiêu ngạo hoặc tự hào: Kiêu ngạo hoặc tự hào quá mức có thể làm cho giới trẻ trở nên vô cảm với cảm xúc của người khác và không quan tâm đến những vấn đề xã hội.
• Mất kiểm soát: Khi người trẻ cảm thấy không kiểm soát được cuộc sống của mình, họ có thể phản ứng bằng cách trở nên vô cảm để giảm bớt sự căng thẳng.
• Môi trường vô trách nhiệm: Môi trường mà không có quy tắc, giới hạn hoặc sự giám sát có thể tạo ra một cảm giác vô cảm với quy tắc xã hội và giá trị đạo đức.

Biểu hiện

Bệnh vô cảm trong giới trẻ hay còn gọi là tình trạng thiếu cảm xúc hoặc khó cảm nhận cảm xúc với mọi người. Nó có thể xuất hiện đối với người trẻ ở nông thôn và thành thị.

Dưới đây là một số dấu hiệu nhận biết bệnh vô cảm ở thế hệ trẻ:

• Phản ứng cảm xúc: Người trẻ bị vô cảm thường không phản ứng mạnh mẽ hoặc không phản ứng gì khi gặp các tình huống mà những người khác thường thấy hứng thú hoặc lo lắng.
• Thiếu sự quan tâm đến cảm xúc của người khác: Những người trẻ bị vô cảm có thể thiếu đi khả năng đồng cảm, thấu hiểu và thường gặp khó khăn trong việc thông cảm hay chia sẻ với cảm xúc của người khác.
• Sự kết nối xã hội: Người trẻ bị vô cảm có thể có ít bạn bè, ít hoặc không có mối quan hệ xã hội sâu sắc với người khác và thường có xu hướng cô độc hoặc tránh xa giao tiếp xã hội.
• Khả năng tự tạo ra cảm xúc: Vô cảm ở người trẻ khiến họ khó khăn trong việc tự tạo ra cảm xúc.
• Thiếu khả năng đối diện và giải quyết xung đột: Người bệnh bị vô cảm thường khó khăn trong việc giải quyết xung đột hoặc khó chịu, rất hay tránh tranh cãi hoặc không biểu lộ cảm xúc khi gặp xung đột.
• Thay đổi trong hành vi: Bao gồm việc trở nên cô đơn, rút lui, tự trách bản thân hoặc trở nên thù địch, đó có thể là dấu hiệu của vô cảm ở giới trẻ.

Ảnh hưởng nghiêm trọng của căn bệnh vô cảm trong giới trẻ

Căn bệnh vô cảm ở người trẻ đang gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đối với tâm trí và tinh thần của họ. Tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần là ảnh hưởng nổi bật của vấn đề quan trọng này, vô cảm ở người trẻ có thể là dấu hiệu của tình trạng stress hay rối loạn tâm thần.

Bệnh vô cảm đã dẫn đến cảm giác cô đơn và mất liên kết xã hội khi người trẻ không thể tương tác xã hội một cách tự nhiên, chân thành. Người bệnh có thể trở nên xa lạ với bạn bè và gia đình do không thể chia sẻ cảm xúc của mình.

Ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất học tập và sự phát triển cá nhân của giới trẻ do khả năng tập trung và chăm chỉ bị suy giảm. Họ trở nên lơ đễnh và thiếu sự cố gắng trong việc hoàn thành nhiệm vụ học tập hoặc đạt được mục tiêu cá nhân.

Biện pháp can thiệp đối với bệnh vô cảm trong giới trẻ

Tùy vào tình trạng của mỗi người, các biện pháp có thể được áp dụng cùng nhau để tạo ra một hệ thống hỗ trợ toàn diện và phù hợp đối với bệnh vô cảm trong người trẻ. Dưới đây là một số biện pháp được can thiệp:

Sự giúp đỡ của gia đình

Gia đình có vai trò quan trọng trong việc giúp đỡ người thân có triệu chứng vô cảm. Dưới đây là một số cách mà gia đình có thể hỗ trợ:

• Gia đình cần biết và hiểu rõ về bệnh vô cảm, sự hiểu biết này tạo điều kiện cho việc giúp đỡ người trẻ hiệu quả.
• Người thân có thể cung cấp sự hỗ trợ tinh thần bằng cách lắng nghe và chia sẻ cảm xúc với người bệnh.
• Gia đình có thể khuyến khích và hỗ trợ tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên môn từ chuyên gia tâm lý học, nhà trị liệu, hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm lý.
• Tạo cho người bệnh môi trường gia đình được chấp nhận và yêu thương mà không bị đánh giá hay phê phán.
• Gia đình có thể tạo ra các hoạt động và thời gian để kết nối với nhau. Việc này giúp có được sự gắn kết, cũng như giúp người trẻ cảm thấy không cô đơn.

Sự hỗ trợ từ phía nhà trường

Đôi khi quá trình can thiệp bệnh vô cảm trong giới trẻ rất cần sự giúp đỡ từ phía nhà trường. Dưới đây là một số cách mà nhà trường có thể hỗ trợ:

• Nhà trường có thể cung cấp thông tin và giáo dục về bệnh vô cảm để cả học sinh, sinh viên, giáo viên đều hiểu biết về nó.
• Các chương trình giáo dục về kỹ năng sống và quản lý cảm xúc có thể giúp người trẻ hiểu và xử lý tốt hơn các cảm xúc tiêu cực mà họ có thể trải qua.
• Tạo điều kiện cho giới trẻ tham gia vào các hoạt động xã hội và ngoại khóa, bằng cách tham gia vào các hoạt động như câu lạc bộ, đội thể thao hoặc các dự án tình nguyện để rèn luyện sự tự tin và xây dựng các mối quan hệ xã hội.

Biện pháp tự cá nhân người trẻ cải thiện

Phương pháp tự cá nhân cải thiện là một phần quan trọng của quá trình vượt qua bệnh vô cảm trong giới trẻ. Dưới đây là một số biện pháp tự cải thiện mà người trẻ có thể thực hiện để để phát triển tốt hơn trong cuộc sống.

• Thực hành chánh niệm, đây là một kỹ thuật tập trung vào hiện tại một cách có ý thức, không đánh giá hoặc phán xét giúp người trẻ có thể tăng cường khả năng nhận biết và trải nghiệm cảm xúc một cách tự nhiên hơn.
• Thiền hoặc yoga là hai phương pháp khác nhau nhưng nó giúp bệnh nhân cảm nhận cơ thể và cảm xúc sâu sắc hơn.
• Việc ghi lại những suy nghĩ, cảm xúc và trải nghiệm hàng ngày trong một quyển nhật ký có thể giúp giới trẻ hiểu rõ hơn về bản thân và quản lý cảm xúc của mình.
• Tham gia vào các hoạt động sáng tạo như vẽ, viết, âm nhạc hoặc nghệ thuật.
• Thiết lập mục tiêu cá nhân và thực hiện các hành động nhỏ để đạt được mục tiêu đó có thể giúp người trẻ tăng cường sự tự tin và cảm giác tự chủ trong cuộc sống.
• Thực hiện các hoạt động vận động thể chất như đi bộ, chạy bộ hoặc tham gia vào các môn thể thao.

Tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý

Bệnh vô cảm trong giới trẻ là một vấn đề nghiêm trọng và cần được điều trị một cách cẩn thận, đặc biệt nếu nguyên nhân xuất phát từ những tổn thương tâm lý. Tham vấn tâm lý từ chuyên gia được cho là một trong những phương pháp hiệu quả giúp giải quyết vấn đề này, bởi các tổn thương tâm lý thường đã ăn sâu vào tiềm thức và rất khó để một người tự nhận diện hoặc tự chữa lành. 

Chuyên gia tâm lý làm việc với bệnh nhân giúp họ hiểu, xử lý các cảm xúc và suy nghĩ một cách tích cực, bằng cách này giúp tìm ra nguyên nhân của bệnh vô cảm ở giới trẻ sau đó can thiệp những kỹ thuật trị liệu tâm lý phù hợp.

Các bác sĩ tâm lý có nhiều kinh nghiệm cũng sẽ giúp tùy chỉnh quy trình điều trị sao cho hợp lý với từng trường hợp cụ thể của người trẻ khi mắc phải bệnh vô cảm.

Nếu bạn hoặc người thân đang có những dấu hiệu của bệnh vô cảm như thờ ơ với mọi thứ xung quanh, khó kết nối với cảm xúc của bản thân, mất hứng thú với các mối quan hệ hoặc cuộc sống, đừng chủ quan bỏ qua những tín hiệu này.

Hãy liên hệ với Tâm lý NHC để được các chuyên gia đồng hành tìm ra nguyên nhân gốc rễ của vấn đề. Thông qua quá trình đánh giá và tham vấn chuyên sâu, các chuyên gia sẽ giúp nhận diện những tổn thương tâm lý, áp lực hoặc những yếu tố tiềm ẩn đang ảnh hưởng đến cảm xúc và hành vi của người trẻ, từ đó xây dựng lộ trình hỗ trợ phù hợp.

Càng được phát hiện và xử lý sớm, khả năng phục hồi khả năng kết nối cảm xúc, xây dựng các mối quan hệ tích cực và tìm lại niềm vui trong cuộc sống càng cao. Đừng để sự vô cảm kéo dài và âm thầm ảnh hưởng đến tương lai của chính bạn hoặc những người thân yêu.

Thông tin liên hệ:

• Cơ sở 1: Số 235 Quan Hoa, Phường Nghĩa Đô, Hà Nội
• Cơ sở 2: Số 37 Thâm Tâm, Phường Yên Hoà, Hà Nội
• Cơ sở 3: Số 18 Phan Chu Trinh (nối dài), phường Bình Lợi Trung, TP Hồ Chí Minh 
•  Cơ sở 4: Số 107 Hoàng Hoa Thám, phường Gia Định, TP Hồ Chí Minh 
• Hotline: 096 589 8008
• Website: tamlynhc.vn
• Email: tamlyphattriennhc@gmail.com
• Câu chuyện thật: Chia sẻ của những người đã vượt qua các tổn thương tâm lý sau khi đồng hành cùng NHC

Việc chống lại bệnh vô cảm trong giới trẻ là một thách thức đáng chú ý trong xã hội hiện đại. Chúng ta cần phải nhận thức rõ ràng về tình trạng này, từ đó áp dụng những biện pháp phù hợp giúp cho các bạn trẻ phát triển một cách toàn diện và hạnh phúc.