9 lưu ý giúp bạn kiểm soát chứng rối loạn lưỡng cực

Kiểm soát chứng rối loạn lưỡng cực cần sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ vàchứng nhân. Hiện tại, các phương pháp điều trị còn hạn chế về hiệu quả nên phải kết hợp thêm với các biện pháp hỗ trợ và lối sống khoa học.

9 Lưu ý cần biết để kiểm soát rối loạn lưỡng cực hiệu quả

Rối loạn lưỡng cực là dạng rối loạn cảm xúc màchứng nhân có sự thay đổi khí sắc một cách rõ rệt. Khách hàng có thể chuyển từ trạng thái hưng cảm, hưng cảm nhẹ sang trạng thái trầm cảm nhẹ hoặc trầm cảm. Ở các đợt tiến triển, một trong hai cực sẽ chiếm ưu thế hơn và điều này cũng chính là cơ sở để phân loại chứng .

Rối loạn lưỡng cực ảnh hưởng đến 1% dân số thế giới, nguy cơ mắc chứng đồng đều ở cả nam và nữ giới. Khác với trầm cảm, rối loạn lưỡng cực làchứng mãn tính, phát triển theo chu kỳ, tiến triển dai dẳng và kéo dài suốt đời. Điều này có nghĩa làchứng lý này không thể điều trị dứt điểm và sẽ tái phát trong tương lai.

Mục tiêu khi điều trị rối loạn lưỡng cực là ngăn ngừa tái phát và kiểm soát nhanh các triệu chứng của chứng . Tuy nhiên,chứng có căn nguyên và cơ chế rất phức tạp nên mức độ đáp ứng sẽ có sự khác nhau ở từng chứng nhân. Để kiểm soát chứng rối loạn lưỡng cực,chứng nhân cần lưu ý một số vấn đề sau:

1. Trang bị kiến thức vềchứng

Thực tế, những hiểu biết của cộng đồng về rối loạn lưỡng cực và các rối loạn tâm thần rất hạn chế. Hầu nhưchứng nhân đều chưa thực sự hiểu biết sâu sắc về chứng chứng mà mình gặp phải. Điều này gây ra nhiều khó khăn trong việc chủ động điều trị và phòng ngừa rối loạn lưỡng cực tái phát.

Sau khi chẩn đoán,chứng nhân sẽ được bác sĩ tư vấn về đặc điểm của chứng , các yếu tố gây ra vấn đề và khiến chứng tái phát. Hiện nay, rối loạn lưỡng cực đã được tìm hiểu và nghiên cứu rộng hơn nhưng vẫn chưa tìm ra nguyên nhân. Do đó,chứng nhân phải hiểu được tính chất chứng để chấp nhận điều trị lâu dài.

Ngoài những kiến thức được bác sĩ phổ biến,chứng nhân cũng nên đọc thêm tài liệu và tham gia các hội nhóm để nâng cao hiểu biết của bản thân. Những hiểu biết nhất định vềchứng lý này sẽ giúp khách hàng hiểu hơn về sức khỏe, đồng thời nhận biết được giai đoạn tiến triển và ổn định của chứng .

Bên cạnh đó, người thân trong gia đình cũng nên tìm hiểu về rối loạn lưỡng cực để hiểu rõ vì saochứng nhân có cảm xúc không ổn định, suy nghĩ lệch lạc, bi quan, mất hứng thú hoặc kích động quá mức. Ngoài ra, việc nâng cao kiến thức vềchứng lý này cũng sẽ giúp chứng nhân được quan tâm và kịp thời can thiệp các biện pháp chăm sóc sức khỏe.

2. Tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ

Điều trị rối loạn lưỡng cực sẽ phụ thuộc vào dạng lâm sàng (rối loạn lưỡng cực I, II hay rối loạn lưỡng cực chu kỳ). Hiện nay,chứng lý này sẽ được điều trị chủ yếu bằng thuốc và trị liệu tâm lý. Những trường hợp đáp ứng kém với thuốc và có ý nghĩ, hành vi tự sát sẽ được xem xét giải pháp sốc điện.

Cách hiệu quả để có thể kiểm soát rối loạn lưỡng cực là tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Thực tế, đa phần những chứng nhân điều trị sớm và tuân thủ hướng dẫn đều có đáp ứng tốt.

Sau khi các đợt cấp tính được kiểm soát,chứng nhân sẽ phải điều trị củng cố để phòng ngừa rối loạn lưỡng cực tái phát. Điều trị củng cố thường là dùng thuốc điều chỉnh khí sắc, thuốc chống co giật và thuốc an thần. Nếu dùng thuốc đều đặn và đúng cách,chứng nhân có thể kiểm soát rối loạn lưỡng cực, đồng thời giảm nguy cơchứng tái phát và giảm mức độ nghiêm trọng của triệu chứng trong các đợt bùng phát.

Mặc dù quá trình điều trị rối loạn lưỡng cực còn nhiều hạn chế nhưng không thể phủ nhận vai trò của điều trị đối với sức khỏe và chất lượng cuộc sống của chứng nhân. Nhìn chung, đa phần những chứng nhân điều trị tích cực đều có thể ổn định tinh thần và trở lại cuộc sống như bình thường. Ngược lại, những trường hợp chậm trễ khi điều trị và không tuân thủ điều trị thường có đáp ứng kém,chứng tiến triển nặng và đôi khi phải nhập viện theo dõi.

3. Tham gia phục hồi chức năng tâm thần

Sau các đợt cấp tính,chứng nhân có thể ổn định hoàn toàn và quay trở lại cuộc sống như trước. Tuy nhiên, vẫn cóchứng nhân phải đối mặt với tàn dư với những biểu hiện như cảm xúc không ổn định, khó tập trung, giảm khả năng chú ý,… Những điều này ảnh hưởng đáng kể đến các mối quan hệ và chất lượng học tập, làm việc.

Để kiểm soát rối loạn lưỡng cực hoàn toàn,chứng nhân nên tham gia phục hồi chức năng tâm thần. Mục đích của phục hồi chức năng tâm thần là giúp ngăn ngừa, cải thiện các biến chứng và hỗ trợ phòng ngừa rối loạn lưỡng cực tái phát.

Bên cạnh đó, phục hồi chức năng tâm thần còn giúp chứng nhân thích ứng và hòa nhập nhanh với cộng đồng. Từ đó dễ dàng hơn khi học tập, làm việc và có cơ hội mở rộng các mối quan hệ xã hội. Ngoài ra,chứng nhân cũng sẽ được hướng dẫn nâng cao thể lực, tăng nhận thức và trang bị kỹ năng sống để có thể sống độc lập, không phụ thuộc vào gia đình và xã hội.

Phục hồi chức năng tâm thần có vai trò rất quan trọng trong kiểm soát các rối loạn tâm thần như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt, rối loạn hoang tưởng,… Sau khi phục hồi chức năng,chứng nhân có thể xây dựng cuộc sống ổn định, đồng thời giảm thiểu tối đa các biến cố và tình huống căng thẳng trong cuộc sống.

4. Chú trọng giấc ngủ

Giấc ngủ có vai trò quan trọng đối với sức khỏe, đặc biệt là ởchứng nhân bị rối loạn tâm thần. Đã có nhiều nghiên cứu được thực hiện cho thấy, sự thay đổi chu kỳ ngủ – thức có thể làm tăng nguy cơ tái phát và làm nghiêm trọng triệu chứng của rối loạn lưỡng cực.

Chất lượng giấc ngủ giảm thấp sẽ làm thay đổi nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ. Yếu tố này sẽ thúc đẩy các rối loạn tâm thần nói chung và rối loạn lưỡng cực tái phát. Do đó, đảm bảo chất lượng giấc ngủ là điều màchứng nhân nên làm nếu muốn kiểm soát chứng rối loạn lưỡng cực hiệu quả.

Trong trạng thái hưng cảm,chứng nhân thường ngủ ít hơn 3 giờ hoặc thậm chí là không ngủ nhưng vẫn cảm thấy khỏe mạnh, hưng phấn. Ngược lại trong trạng thái trầm cảm,chứng nhân có xu hướng ngủ nhiều hơn bình thường.

Các bất thường ở giấc ngủ được xác định có mối liên hệ chặt chẽ với rối loạn lưỡng cực. Vì vậy,chứng nhân nên chú trọng đến giấc ngủ bên cạnh việc sử dụng thuốc. Tốt  nhất,chứng nhân nên ngủ trước 23:00 và đảm bảo ngủ đủ 7 – 8 giờ mỗi ngày.

Chất lượng giấc ngủ có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe thể chất và tinh thần. Đảm bảo ngủ đủ giấc sẽ giúp chứng nhân nâng cao thể lực, phòng ngừa suy nhược, rối loạn tiền đình,… do rối loạn lưỡng cực gây ra. Bên cạnh đó, thể trạng tốt còn giúp nâng đỡ tinh thần và hỗ trợ làm giảm mức độ nghiêm trọng của các rối loạn khí sắc.

5. Quan tâm hơn đến chế độ dinh dưỡng

Chế độ dinh dưỡng ảnh hưởng đáng kể đến tâm trạng và sức khỏe tinh thần. Để có thể kiểm soát chứng rối loạn lưỡng cực,chứng nhân cần xây dựng chế độ ăn phù hợp. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa cảm xúc và thói quen ăn uống. Do đó,chứng nhân có thể cải thiện các triệu chứng của rối loạn lưỡng cực bằng thực đơn ăn uống khoa học, hợp lý.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, chế độ ăn nhiều đường, chất béo bão hòa, thường xuyên dung nạp rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas,… sẽ tăng mức độ lo lắng và căng thẳng. Nguyên nhân được lý giải là do những thức uống và món ăn này làm sản sinh nhiều gốc tự do, đồng thời đẩy nhanh tốc độ thoái hóa tế bào thần kinh.

Ngược lại, bổ sung nhiều rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu probiotic, các loại cá, thịt, nấm, hạt,… giúp cải thiện sức khỏe và xoa dịu tâm trạng hiệu quả. Các vitamin, khoáng chất, tryptophan và chất chống oxy hóa trong các loại thực phẩm này có thể kích thích não bộ sản sinh serotonin.

Serotonin là chất dẫn truyền thần kinh giúp tạo cảm giác hưng phấn, vui vẻ, thoải mái, tăng cảm giác thèm ăn và ngủ ngon giấc hơn. Ở trạng thái trầm cảm, não bộ sẽ có hiện tượng giảm serotonin ở khe synap dẫn đến khí sắc trầm buồn, u uất, chán ăn, mất ngủ, mệt mỏi và giảm sự quan tâm.

Trong trạng thái hưng cảm,chứng nhân cần kiêng rượu bia và chất gây nghiện. Ngoài ra, nên hạn chế thức ăn chứa nhiều đường vì khi dung nạp đường, não bộ sẽ giải phóng dopamin dẫn đến sự hưng phấn cực độ. Nếu không chú ý đến chế độ ăn uống,chứng nhân có thể gia tăng các hành vi kích động, gây hấn và liều lĩnh mà không màng đến hậu quả.

Trong giai đoạn ổn định,chứng nhân vẫn nên duy trì chế độ ăn lành mạnh để cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần. Chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ góp phần giảm nguy cơchứng tái phát, đồng thời có thể hạn chế được các vấn đề sức khỏe thể chất ởchứng nhân rối loạn lưỡng cực.

6. Tập thể dục thường xuyên

Tập thể dục thường xuyên cũng là bí quyết giúp chứng nhân kiểm soát rối loạn lưỡng cực hiệu quả. Vận độ với cường độ vừa phải kích thích não bộ giải phóng endorphin có tác dụng thư giãn, tạo cảm giác thoải mái, vui vẻ và lạc quan. Bên cạnh đó, tập thể dục đều đặn còn giải tỏa stress và đẩy lùi những cảm xúc tiêu cực.

Rèn luyện thể chất mỗi ngày giúp cải thiện đáng kể các triệu chứng rối loạn lưỡng cực, đồng thời giúp bảo vệ sức khỏe tinh thần và ngăn ngừa chứng tái phát. Mặt khác, tập thể dục còn nâng cao thể trạng và giúp chứng nhân phòng ngừa các vấn đề thể chất có liên quan như rối loạn giấc ngủ, cao huyết áp, suy nhược cơ thể,…

Các bộ môn tập luyện tốt cho người bị rối loạn lưỡng cực bao gồm yoga, đi bộ, chạy bộ, bơi lội, đánh cầu lông,… Nếu không có nhiều thời gian,chứng nhân có thể tập yoga và ngồi thiền trong 15 – 20 phút ngay tại nhà.

7. Thay đổi các thói quen xấu

Tương tự như các rối loạn tâm thần khác,chứng nhân rối loạn lưỡng cực có tỷ lệ nghiện rượu bia, dùng chất gây nghiện và hút thuốc lá cao. Chứng nhân thường lựa chọn những cách này để giải tỏa cảm xúc nhưng không biết rằng, nicotin, cồn và chất gây nghiện có thể làm nghiêm trọng các triệu chứng rối loạn lưỡng cực.

Sử dụng bia rượu, chất gây nghiện làm gia tăng ý nghĩ và hành vi tự sát trong trạng thái trầm cảm. Ngược lại, ở giai đoạn hưng cảm,chứng nhân có xu hướng kích động, gây hấn và khó kiểm soát hành vi sau khi dùng đồ uống chứa cồn, thuốc lá và chất gây nghiện. Ngoài ra, say rượu trong trạng thái hưng cảm còn thôi thúc chứng nhân thực hiện các hành vi liều lĩnh như đua xe, đầu tư rủi ro, quan hệ tình dục không an toàn,…

Dùng bia rượu và chất kích thích còn gây ra nhiều vấn đề sức khỏe thể chất ởchứng nhân rối loạn lưỡng cực. Do đó,chứng nhân nên thay đổi những thói quen xấu này nếu muốn kiểm soát chứng rối loạn lưỡng cực hiệu quả.

8. Học cách kiểm soát stress

Căng thẳng là một trong những yếu tố làm nghiêm trọng các triệu chứng của rối loạn lưỡng cực – đặc biệt là trong giai đoạn trầm cảm. Liên tục đối mặt với stress cũng là yếu tố thúc đẩy rối loạn lưỡng cực tái phát và gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tâm thần khác như rối loạn lo âu, hoang tưởng, loạn thần,…

Không chỉ riêng chứng nhân rối loạn lưỡng cực mà tất cảchứng nhân bị rối loạn tâm thần đều phải học cách kiểm soát stress. Giải tỏa căng thẳng sẽ giúp tinh thần ổn định, từ đó hạn chế nguy cơchứng tái phát và tiến triển nặng.

Có khá nhiều cách kiểm soát stress, trong đó những cách đơn giản nhất màchứng nhân có thể áp dụng là tập thể dục, nghỉ ngơi, đọc sách, nghe nhạc, ngồi thiền, massage, học cách chia sẻ với những người xung quanh,… Ngoài ra,chứng nhân cũng nên học cách quản lý cuộc sống và giải quyết vấn đề một cách khéo léo để tránh những tình huống căng thẳng.

9. Tăng cường tiếp xúc với ánh nắng

Rất nhiều chứng nhân không hề biết rằng tiếp xúc với ánh nắng có thể làm giảm rối loạn lưỡng cực. Trên thực tế, một sốchứng nhân bùng phát rối loạn lưỡng cực vào mùa thu – đông vì lúc này cường độ chiếu sáng của mặt trời giảm. Điều này sẽ khiến cho việc tổng hợp vitamin D bị suy giảm, từ đó làm giảm nồng độ serotonin.

Tăng cường tiếp xúc với ánh nắng sẽ giúp tổng hợp vitamin D và cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh. Khi nồng độ serotonin được cải thiện, các triệu chứng của rối loạn lưỡng cực sẽ thuyên giảm đáng kể. Vào mùa thu đông,chứng nhân nên dành nhiều thời gian ở ngoài trời và luôn mở cửa sổ để tận dung tối đa ánh sáng tự nhiên.

Hy vọng qua những lưu ý trong bài viết,chứng nhân có thể kiểm soát chứng rối loạn lưỡng cực và học được cách sống chung với chứng . Ngoài ra,chứng nhân cũng nên tham khảo kinh nghiệm thực tế từ một sốchứng nhân khác để quản lýchứng hiệu quả hơn.